ESEL MOBIL DUZENLEMESININ DEZENFLASYON SURECINE KATKI SAGLAYACAGINI DEGERLENDIRIYORUZ - TCMB MERKEZIN GUNCESI
ESEL MOBIL DUZENLEMESININ DEZENFLASYON SURECINE KATKI SAGLAYACAGINI DEGERLENDIRIYORUZ - TCMB MERKEZIN GUNCESI
TURKIYE CUMHURIYET MERKEZ BANKASI BU¨NYESINDEKI ARASTIRMACI VE UZMANLARIN ANALIZ VE YORUMLARINI ICEREN `MERKEZIN GUNCESI` ADLI BLOGDA `AKARYAKIT FIYATLARINDA ESEL MOBIL MEKANIZMASI VE ENFLASYONA OLASI ETKILERI` BASLIKLI BIR ARASTIRMA YAYINLANDI.
ULUSLARARASI HAM PETROL FIYATLARINDAKI DEGISIMLER, YURT ICI AKARYAKIT FIYATLARINI VE DOLAYISIYLA ENFLASYON GORUNUMUNU ETKILIYOR. KURESEL PETROL FIYATLARINDAKI ARTISLARIN TUKETICI FIYATLARINA YANSIMASINI SINIRLAMAYA YONELIK OLARAK UYGULAMAYA KONULAN ESEL MOBIL OTOMATIK BIR DENGELEYICI ISLEVI GORUYOR. BU SISTEM, VERGI BILESENLERINDE YAPILAN AYARLAMALARLA, PETROL FIYATLARINDAKI YUKSELISIN AKARYAKIT FIYATLARINA YANSIMASINI SINIRLIYOR. BU YAZIDA, MART 2026’DA YURURLUGE GIREN ESEL MOBIL MEKANIZMASININ ENFLASYON DINAMIKLERI UZERINDEKI OLASI ETKILERINI DEGERLENDIRIYORUZ.
AKARYAKIT HARCAMALARI, 2026 YILINDA TUKETICI SEPETINDE YUZDE 3,21’LIK BIR PAYA SAHIP. AKARYAKIT FIYATLARINDAKI ARTISLAR TUKETICI ENFLASYONUNU BU PAY KANALIYLA DOGRUDAN ULASTIRMA HIZMETLERI VE ISLENMEMIS GIDA BASTA OLMAK UZERE BIRCOK SEKTORE ISE MALIYETLER KANALIYLA DOLAYLI OLARAK ETKI EDIYOR. AYRICA, KAMUOYU GORUNURLUGU YUKSEK OLAN AKARYAKIT FIYATLARINDAKI ANI HAREKETLER, BEKLENTI OLUSUMU VE FIYATLAMA DAVRANISLARI ACISINDAN ONEMLI BIR ROL OYNUYOR. DOLAYISIYLA, AKARYAKIT FIYATLARINDAKI DALGALANMALAR HEM ENFLASYONUN KISA VADELI SEYRI HEM DE MALIYET VE BEKLENTI KANALLARIYLA OLUSAN FIYAT BASKILARI ACISINDAN ONEMLI.
ESEL MOBIL MEKANIZMASI NASIL CALISIYOR?
AKARYAKIT FIYATLARI URUN FIYATI, TOPTANCI-DAGITICI-BAYI MARJLARI, ENERJI PIYASASI DUZENLEME KURUMU (EPDK) GELIR PAYI VE VERGILERIN TOPLAMINDAN OLUSUYOR. URUN FIYATININ TEMEL BELIRLEYICILERI ISE ULUSLARARASI PETROL FIYATLARI, RAFINE MARJLARI VE DOVIZ KURU. SON DONEMDE YASANAN JEOPOLITIK GELISMELER ILE BIRLIKTE ULUSLARARASI PETROL FIYATLARI HIZLI BIR SEKILDE YUKSELDI (GRAFIK 1). 4 MART 2026 TARIHLI CUMHURBASKANI KARARI ILE ESEL MOBIL UYGULAMASI DEVREYE ALINDI VE AKARYAKIT URUNLERINE UYGULANAN OZEL TUKETIM VERGISI (OTV) TUTARLARINDA DEGISIKLIGE GIDILDI.[1]
ESEL MOBIL UYGULAMASI, MALIYET DEGISIMLERININ AKARYAKIT FIYATLARINA YANSIMASINI VERGI AYARLAMALARI ARACILIGIYLA KISMEN DENGELEYEN VE FIYAT OYNAKLIGINI AZALTAN BIR MEKANIZMA OLARAK CALISIYOR. BENZIN, MOTORIN VEYA LPG’DE URUN FIYATLARININ ARTTIGI DONEMLERDE VERGI BILESENINDE INDIRIME GIDILEREK NIHAI AKARYAKIT FIYATLARINDAKI ARTISLAR SINIRLANABILIYOR. AKARYAKIT FIYATLARININ FARKLI BILESENLERDEN OLUSMASI, BU MEKANIZMANIN VERGI KALEMI UZERINDEN CALISMASINI MUMKUN KILIYOR.[2] NITEKIM, 2026 SUBAT AYI ITIBARIYLA MAKTU OTV TUTARLARININ BENZIN ICERISINDEKI PAYI YAKLASIK YUZDE 26, MOTORINDE YAKLASIK YUZDE 24 VE LPG’DE ISE YUZDE 21 DUZEYINDE .
YURURLUKTEKI ESEL MOBIL SISTEMININ MANSET ENFLASYON UZERINDE SINIRLAYICI ETKISI NE KADAR OLACAK?
BU TAHMINI YAPABILMEK ICIN UC TEMEL PARAMETREYE IHTIYACIMIZ VAR. ILKI KURESEL PETROL FIYATLARININ SEYRI. IKINCI PARAMETRE ISE KURESEL PETROL FIYATI DEGISIMLERININ ULKEMIZIN AKARYAKIT FIYAT OLUSUMUNDA REFERANS OLARAK BELIRLEDIGI URUN FIYATLARINA (PLATTS EUROPEAN MARKET SCAN’DA CIF MED BASLIGI ALTINDA) NE KADAR YANSIYACAGI. BURADA BRENT PETROL FIYATLARINDAN URUN FIYATLARINA GECISKENLIGIN BIREBIR OLDUGUNU VARSAYIYORUZ. SON PARAMETRE ISE ESEL MOBIL SISTEMI OLMADIGI DURUMDA, BRENT PETROL FIYATINDAKI ARTISTAN MANSET ENFLASYONA GECISKENLIK KATSAYISI. BU KATSAYIYI BULABILMEK ICIN 2025 YILINDA YAYIMLANAN CALISMAYI SON DONEMI ICERECEK SEKILDE GUNCELLIYORUZ.[3] BULGULARIMIZ, BRENT PETROL FIYATINDA YUZDE 10’LUK BIR ARTISIN TUKETICI ENFLASYONUNU 12 AY SONUNDA DOGRUDAN VE DOLAYLI ETKILER KANALIYLA NIHAI OLARAK 1 PUAN ARTIRDIGINA ISARET EDIYOR. TOPLAM ETKIYI ISE 24 AY ICERISINDE YAKLASIK 1,2 PUAN OLARAK HESAPLIYORUZ.
2026 YILININ ILK ENFLASYON RAPORU’NDA MART 2026-SUBAT 2027 ARASI ORTALAMA BRENT PETROL FIYATI 58,8 ABD DOLARI OLARAK VARSAYILMISTI. ANALIZIMIZDE, ORTALAMA BRENT PETROL FIYATININ ONUMUZDEKI 12 AY SURECINDE (MART 2026-SUBAT 2027) 70 ILA 90 ABD DOLARI ARASINDA DEGISTIGI ALTERNATIF SENARYOLARI ELE ALIYORUZ (GRAFIK 3). ORTALAMA BRENT PETROL FIYATININ 70 ABD DOLARI OLDUGU, BRENT PETROLDEN URUN FIYATLARINA GECISKENLIGIN BIREBIR VARSAYILDIGI VE ESEL MOBIL UYGULAMASININ OLMADIGI DURUMDA, 12 AYLIK BIR DONEM SONUNDA YILLIK ENFLASYON TAHMINI 1,9 PUAN YUKARI YONLU ETKILENIYOR. ESEL MOBIL UYGULAMASI ENFLASYONDAKI DOGRUDAN VE DOLAYLI ARTISLARIN 1,3 YUZDE PUAN DAHA DUSUK, BIR BASKA IFADEYLE YUZDE 0,6 OLARAK GERCEKLESMESINI SAGLIYOR. ESEL MOBILIN ENFLASYONU DUSURUCU ETKISI BRENT PETROL FIYATININ ORTALAMA 90 ABD DOLARI OLDUGU DURUMDA 3,7 YUZDE PUANA KADAR CIKIYOR.
OZETLE, JEOPOLITIK GELISMELERIN ETKISIYLE ORTAYA CIKAN VE PARA POLITIKASININ DOGRUDAN KONTROL ALANI DISINDA KALAN ULUSLARARASI ENERJI FIYAT GELISMELERININ ENFLASYONA YANSIMASI, ESEL MOBIL MEKANIZMASI SAYESINDE ONEMLI OLCUDE SINIRLANDIRILABILIYOR. BU YONUYLE, SOZ KONUSU DUZENLEMENIN DEZENFLASYON SURECINE KATKI SAGLAYACAGINI DEGERLENDIRIYORUZ.