PIYASALARA MAKRO BAKIS-PROF. DR. DILEK TEKER: DEZENFLASYON SURUYOR, ALGI VE KURESEL RISKLER BELIRLEYICI
PIYASALARA MAKRO BAKIS-PROF. DR. DILEK TEKER: DEZENFLASYON SURUYOR, ALGI VE KURESEL RISKLER BELIRLEYICI
ISIK UNIVERSITESI ISLETME BOLUM BASKANI PROF. DR. DILEK TEKER, TURKIYE’DE ENFLASYONDA TEKNIK OLARAK BIR DEZENFLASYON SURECININ YASANDIGINI ANCAK BU GERILEMENIN HANEHALKI NEZDINDE HENUZ KALICI BIR GUVENE DONUSMEDIGINI BELIRTTI.
PROF. DR. DILEK TEKER, MATRIKS HABER ICIN KALEME ALDIGI `ENFLASYON VE FAIZ GORUNUMU: KURESEL REFERANSLA TURKIYE BEKLENTILERI` BASLIKLI MAKALESINDE, ENFLASYON BEKLENTILERINDEKI MAKASIN PIYASA, REEL SEKTOR VE HANEHALKI ARASINDA ACILDIGINA DIKKAT CEKERKEN GIDA FIYATLARINDAKI YAPISKANLIK, KURESEL JEOPOLITIK RISKLER, PETROL OYNAKLIGI VE TCMB’NIN FAIZ POLITIKASININ SURDURULEBILIRLIGI GIBI BASLIKLARIN ONUMUZDEKI DONEMIN TEMEL BELIRLEYICILERI OLACAGINI VURGULADI.
TURKIYE EKONOMISININ BIR SUREDIR ENFLASYON ILE MUCADELE ETTIGINI DILE GETIREN TEKER, `SON BIRKAC YILLIK VERI DEZENFLASYON POLITIKASININ CALISTIGINA ISARET ETSE DE RAKAMLARDA GERILEMENIN HANEHALKINA YANSIMASI VE SURDURULEBILIR ALGILANMASI ICIN HALEN BIR ZAMANA IHTIYAC DUYULDUGU ORTADA.` DEDI.
EN SON ACIKLANAN 2026 YILI OCAK AYI ENFLASYON VERISININ AYLIK YUZDE 4,84 VE YILLIK YUZDE 30,65 SEVIYESINDE GERCEKLESTIGINI ANIMSATAN TEKER, TURKIYE EKONOMISININ SON BIRKAC YILLIK SURECINDE ENFLASYON EN ONEMLI MAKROEKONOMIK SORUN OLARAK ONE CIKTIGI TESPITINDE BULUNDU VE `GECMIS BIRKAC VERI INCELENDIGINDE, 2024 YILINDA ENFLASYON, YIL ORTASINDA YUZDE 75 SEVIYELERI ILE ZIRVE YAPTIKTAN SONRA YILIN IKINCI YARISINDA KADEMELI OLARAK GERILEMIS VE ARALIK AYINDA YUZDE 44’LER SEVIYESINDE GERCEKLESMISTI. 2026 BASI ITIBARIYLA ISE YUZDE 30’LU SEVIYELER GORULUYOR.` DIYE KONUSTU.
TEKNIK OLARAK BUNUN BIR DEZENFLASYON SURECI OLDUGUNU VE FIYATLAR ARTMAYA DEVAM EDERKEN ARTIS HIZININ DUSMESI ANLAMINA GELDIGINI BELIRTEN DILEK TEKER, ANCAK RAKAMSAL GERILEMEYE RAGMEN, ENFLASYONA ILISKIN ALGININ YONUNDE SEKTOREL FARKLILIKLARIN COK DIKKAT CEKICI OLDUGUNU IFADE ETTI VE SU SEKILDE KONUSTU.
`TURKIYE CUMHURIYET MERKEZ BANKASI`NIN (TCMB) EN SON YAYINLADIGI RAPORA GORE 12 AY SONRASI ICIN PIYASA KATILIMCILARININ ENFLASYON BEKLENTISI YUZDE 22,20’YI ISARET EDERKEN, BU RAKAM REEL SEKTORDE YUZDE 32,90 VE HANEHALKINDA ISE YUZDE 52,08 OLARAK GERCEKLESTI. BU MAKASIN BU KADAR GENIS OLDUGU BIR DONEM HERHALDE YASANMAMISTI. YAKLASIK 7 YIL ONCE PIYASA KATILIMCILARI VE REEL SEKTOR YILSONU ENFLASYON BEKLENTISI BIRBIRINE OLDUKCA YAKINSANMIS SEKILDE VE YUZDE 10’LAR CIVARINDA GERCEKLESIRKEN, HANEHALKI BEKLENTISI YUZDE 40’LAR SEVIYESINDEYDI. SIMDILERDE PIYASA KATILIMCILARI ILE REEL SEKTOR ARASINDAKI MAKAS DA EPEY AYRISMIS OLDU. PEKI BU AYRISMA NEDEN OLUSUYOR?
FINANSAL PIYASA KATILIMCILARI, TCMB PROJEKSIYONLARINI, CIKTI ACIGI TAHMINLERINI VE PARA POLITIKASI PATIKASINI DIKKATE ALIYOR BU NEDENLE BURADA EGILIM VE BEKLENTI BIRAZ DAHA CIPALI OLUYOR. REEL SEKTOR ISE ENERJI, ISCILIK, GIRDI FIYATLARI, KUR GECISKENLIGI GIBI MALIYET KALEMLERINE YONELIK GELISMELERE DAHA HASSAS. SIRKETLERIN BU RISK ALGISI DA ISTER ISTEMEZ FIYATLAMA DAVRANISLARININ GECMIS ENFLASYONA DAHA DUYARLI OLDUGU ANLAMINA GELIYOR. HANEHALKI ISE BU AYRIMIN EN KIRILGAN NOKTASINI TEMSIL EDIYOR. ACIKLANAN VERIYE DEGIL, EN SIK TUKETTIGI KALEMLERE GORE ALGI KONUMLANDIRMASI YAPIYOR. GIDA VE KIRA GIBI KALEMLERDEKI ARTISLAR RESMI ORTALAMANIN UZERINDE HISSEDILDIGINDE, BEKLENTI YUKARI SABITLENIYOR. TURKIYE’DE GIDA ENFLASYONUNUN HALEN YUZDE 30’UN UZERINDE OLMASI DA BU ALGIYI GUCLENDIRIYOR.`
PROF. DR. DILEK TEKER, GIDA ENFLASYONUNDA TURKIYE`NIN BASI CEKTIGININ ALTINI CIZEREK, TCMB BASKANI FATIH KARAHAN’IN DA DEGINDIGI GIBI TURKIYE’DE ENFLASYON ORTAMINDA YAPISKANLIKTA EN ONEMLI SORUNLARIN BASINDA GIDA FIYATLARI GELDIGINI KAYDETTIGI YAZISINDA, TOPLANTIDA HER NE KADAR BU DURUM IKLIM KOSULLARINA BAGLANMIS OLSA DA KONUNUN TARIM POLITIKALARINA KADAR UZANAN DAHA DERIN BIR EKSENDE INCELENMEYI HAK ETTIGINI SOYLEDI.
ISTATISTIKLERE GORE TURKIYE`NIN GIDA ENFLASYONUNDA HANEHALKI MAGDURIYETINI YASAYAN ULKELERIN EN BASINDA GELDIGINI HATIRLATAN TEKER, `MESELA G-20 SIRALAMASINDA ARJANTIN’IN YUZDE 36’LIK GIDA ENFLASYONUNDAN SONRA TURKIYE YUZDE 31,7 ILE IKINCI SIRADA. HATTA BU SIRALAMADA TURKIYE’DEN SONRA BU RAKAM TEK HANEYE DUSUYOR VE EN YUKSEK YUZDE 7’LIK GIDA ENFLASYONU ILE KANADA UCUNCU SIRADA YER ALIYOR. AYNI VERI AVRUPA COGRAFYASINDA INCELENDIGINDE, TURKIYE GIDA ENFLASYON SAMPIYONU. IKINCI SIRADA YUZDE 9 ILE SAVASTAKI UKRAYNA GELIYOR. DUNYA SIRALAMASINDA DA TURKIYE EN YUKSEK 5. GIDA ENFLASYONLU ULKEYIZ (VERILER, TRADINGECONOMICS’E GORE DERLENMISTIR).` IFADELERINI KULLANDI.
- KURESEL GELISMELERE GORE ENFLASYON BEKLENTILERI
KAOTIK BIR DONEM ICERISINDEN GECILDIGI UYARISINDA BULUNAN TEKER, BIR TARAFTA IRAN GERILIMININ NEREYE EVRILECEGINI KESTIRMENIN GUC OLDUGUNU BELIRTTI VE BU GERILIME RAGMEN PETROL FIYATLARININ HENUZ KESKIN BIR ARTIS TRENDINE GIRMEDIGININ TAKIP EDILDIGINI KAYDETTI. OTE YANDAN PETROLE YONELIK BEKLENTILERI OLCEN CBOE HAM PETROL OYNAKLIK ENDEKSINDEN (OVX) FARKLI BIR SINYAL GELDIGINI AKTARDI. DILEK TEKER, `OVX, HAM PETROL OPSIYONLARINDAN TURETILEN VE ONUMUZDEKI 30 GUN ICIN BEKLENEN DALGALANMAYI OLCEN BIR ENDEKS. OVX, 2025 ARALIK AYINDA DURAGAN KABUL EDILEN 30–35 BANDINDA SEYRETTIGI SAKIN BIR GORUNUMDEN, SUBAT AYI ITIBARIYLA RISK BEKLENTISI DAHA YUKSEK OLAN 50+ SEVIYESINE DOGRU ARTIS EGILIMINE GECMIS. YANI PIYASA HENUZ SERT BIR FIYAT SICRAMASI GORMESE DE OLASI BIR SOK IHTIMALININ ALTINI CIZIYOR. SUPHESIZ BURADA EN KRITIK KONU HURMUZ BOGAZININ JEOEKONOMIK ONEMI VE GERILIMININ IRAN DISINA TASMA ENDISESI. ISTE BU KOSULLAR SIMDILIK SPOT FIYATLARA YANSIMAMIS OLSA DA KOTUMSER SENARYOLAR ICIN KURESEL ENFLASYONDA BIR TEHDIT UNSURU YARATMAKTA.` DEGERLENDIRMESINDE BULUNDU.
TEKER, OTE YANDAN TRUMP’IN ONGORULEMEZ TARIFE ARTISLARI VE ABD MERKEZ BANKASI`NIN (FED) OLASI BIR SIYAH KUGU ORTAMINDA FAIZ INDIRIMINE GITMEME OLASILIGINI, GELISEN EKONOMILER ICIN DAHA BUYUK BIR RISK UNSURU OLARAK NITELEDI.
- TCMB FAIZ KARARI
MERKEZ BANKASI FAIZ KARARI ACISINDAN TABLONUN HASSAS BIR DENGEDE DURDUGU ANALIZINDE BULUNAN DILEK TEKER, `BIR TARAFTA YILLIK ENFLASYONDA GERILEME VE POZITIF REEL FAIZ ALANI MEVCUT KI MUHTEMELEN BUYUME VERISINI DESTEKLEMEK AMACIYLA MART AYINDA BU SANSINI KULLANACAK. OTE YANDAN MEVCUT KURESEL RISK ORTAMINDA BU POLITIKANIN NE KADAR SURDURULEBILIR OLDUGU DA AYRI BIR TARTISMA. OZELLIKLE GIDA FIYATLARI VE KURESEL ENERJI OYNAKLIGI KAYNAKLI YUKARI YONLU RISKLER CANLI KALIRSA, MERKEZ BANKASI`NIN INDIRIM HIZINI YAVASLATMASI YA DA BIR SURE BEKLE-GOR POZISYONUNA GECMESI SURPRIZ OLMAYACAKTIR.` DIYEREK GORUSLERINI PAYLASTI.